Бөер синдромлы геморрагик бизгәкне профилактикалау турында
Кулланучылар хокукларын яклау һәм кеше иминлеге өлкәсендә күзәтчелек федераль хезмәте шуны искәртә: бөер синдромлы геморрагик бизгәк – хантавируслар китереп чыгара торган кискен йогышлы авыру. Бу-еш кына авыр клиник йогышы булган табигый-чыганак инфекциясе.
Россия Федерациясендә 2020 елда ГЛПС белән авыручылар саны күрсәткече (100 мең кешегә 2,62) соңгы 10 елда иң түбән күрсәткечкә әверелде. Билгеле булганча, тычкан бизгәге белән авыручылар саны билгеле бер цикликлык белән характерлана, аның төп сәбәпләре-инфекция таратучыларның активлыгына йогынты ясый торган климат шартларының үзгәрүе. Әмма, күрәсең, 2020 елда, хәтта ГЛПС буенча эндемик төбәкләрдә дә авыруның очракларын теркәүнең җитди кимүе сәбәбе-халыкның дача участокларына һәм авыл районнарына, ягъни кеше хантавируслар белән йогу куркынычы югары булган регионнарга күчүен чикләгән COVID-19 пандемиясе. 2020 елда барлыгы 3845 очрак теркәлгән. Авырулар санының максималь дәрәҗәсе, элеккечә үк, Идел буе федераль округында билгеләп үтелде.
Тычкан бизгәгенең табигый учаклары яфраклы һәм катнаш урманнарда, урман-дала ландшафтларында бар. Табигатьтәге ГЛПС вирусы чыганагы булып кимерүчеләр: катнаш урманнарда яшәүче рыжая полевка (Идел буе федераль округы, Россиянең Европа өлеше), шулай ук кыр тычканы (Идел буе федераль округы), Ерак Көнчыгыш торак пунктларында – соры күсе һәм Көнчыгыш Азия тычканы (зур Сочи районы) тора. Кимерүчеләрнең геморрагик бизгәге хроник инфекция кебек клиник күренешләрдән башка уза. Организмнан вирусны кимерүчеләр селәгәй, бәвел һәм калом белән бүлеп бирү, Урман астилкасын, суны, азык-төлек белән зарарлау белән бара. Җәйге-көзге чорда авыручылар саны ел дәвамында теркәлә. Авырулар санының эпидемик үсеше кимерүчеләрнең үрчүе өчен уңай булган, аларның саны артуга китерә торган елларга туры килә.
Барыннан да ешрак кеше тычкан бизгәге вирусы белән зарарланган тузан сулаганда, җиләк-җимеш һәм гөмбәләр җыю өчен урманга барганда, табигатьтә ял иткән вакытта, бакча һәм бакча участокларында эшләгәндә, авыл хуҗалыгы эшләрен башкарганда, урман эшкәртүдә зарарлана.
Авыру тән температурасы 38-400, озноба, кискен баш авырту, мускулларда авырту күтәрелүдән башлана. Шул ук вакытта йөзләр, муеннар, туловищеның өске яртысы гиперемиясе (буяу) билгеләп үтелә. Башлангыч чорда гриппны еш кына кабул итәләр. Кайбер очракларда кан агу очраклары күзәтелә, мунчада кан барлыкка килә. Авырулар корсактагы һәм билбау өлкәсендәге авыртуларга зарлана. Саны мочи кискен кими, авыр очракларда анурия үсә – тулы туктату бүлеп бирү мочи.
Клиник күренешләрнең җитдилеген һәм авыруның авырлыгын исәпкә алып, ГЛПС белән авыручыларны дәвалау хастаханә шартларында башкарылырга тиеш. Авыруның беренче билгеләре барлыкка килгән очракта кичекмәстән табибка мөрәҗәгать итәргә кирәк. Тычкан авыруы башка кешеләр өчен зарарлы түгел.
Авыруны кисәтү максатларында профилактик чаралар комплексын уздыруны тәэмин итәргә кирәк:
- Урманга барганда, савыт-саба һәм ризыкны үләндә, төннәрдә салырга ярамый. Моның өчен клеенка кулланырга, ә төнгә азык-төлек продуктларын пакетларга төреп, агачка элеп куярга кирәк.
- Туристик походларда төнге өчен коры, куак булып үскән урман участокларын, кимерүчеләрдән буш җирләрне сайларга кирәк. Печән һәм салам аякларындагы төннәрен булдырмаска кирәк.
- Әгәр сез өйдә яки дачада бер атна да булмаган икән, беренче чиратта, бинаны җилләтергә кирәк. Шуннан соң дезинфекция чаралары (3% хлорамин, хлор известе эремәләре) кулланып, дымлы җыештыру эшләре башкарырга киңәш ителә, савыт-саба яхшылап юарга һәм кайнар су белән сыйларга кирәк.
- Дача, ярдәмче биналарны, гаражларны, базларны җыйганда марляның 4 катламыннан мамык-марля бәйләвечен, резин перчатка, халат яки башка эш киемен киендерергә киңәш ителә. Урып-җыю вакытында азык кабул итәргә, тәмәке тартырга кирәкми. Шулай ук шәхси профилактика чаралары печән, салам ташу һәм туплау, урман әзерләү, яшелчә җыю һ. б. вакытта кулланыла.
- Торак һәм ярдәмче биналарны, ишегалды участокларын, бигрәк тә шәхси йортларны чүпләмәскә, көнкүреш чүп-чарларын вакытында чыгарырга.
- Кимерүчеләрнең торак биналарга һәм хуҗалык корылмаларына үтеп керү мөмкинлеген булдырмаска, моның өчен вентиляция тишекләрен металл челтәргә һәм щелларны һәм тишекләрне цементларга кирәк.
- Бо зылган яки кимерүчеләргә пычраткан азык-төлекне ашау катгый тыела. Эчәргә яраклы су кайнар булырга тиеш. Азык-төлек продуктларын кимерүчеләр өчен җитәрлек булмаган урыннарда сакларга кирәк.
- Геморрагик бизгәк йоктыруны ышанычлы кисәтү өчен, бакчалар, шәхси корылмалар территорияләрендә кимерүчеләрне юк итәргә кирәк.