Татар әдәбияты буенча республика олимпиадасы нәтиҗәләре

Хөрмәтле гражданнар! » Татарстан Республикасы Гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне мониторинглау идарәсе " фдбудан:   Консультация-метеорологик күренешләрнең интенсивлыгы турында кисәтү               18 сәгатьтән. 13 апрельдә 18 сәгатькә кадәр. 2026 ел, 14 апрель            2026 елның 14 апрелендә Татарстан Республикасы территориясендә урыны белән көтелә:  төнлә һәм иртән томан, яшенле яңгыр булуы ихтимал; - төнлә һәм көндез 15-16 м/с тизлектәге көчле җил (Казанда да).   Россия гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан Республикасы буенча Баш идарәсе хәбәр итә: Җил көчәйгәндә: 1. Биналардан чыгуны чикләргә, биналарда булырга киңәш итәбез. Балаларны караучысыз калдырмау мөһим. 2. Әгәр көчле җил Сезне урамда очратса, җир асты кичүләрендә яки биналарның подъездларында ышыкланырга киңәш итәбез. Көчле җилдән йорт стеналары янына качарга кирәкми, чөнки түбәдән шифер һәм башка түбә материаллары төшүе ихтимал. Бу бит җәмәгать транспорты тукталышларына, төзелеп бетмәгән биналарга кагыла. 3. Урамда реклама щитларыннан, вывескалардан, юл билгеләреннән, электр линияләреннән ераграк торырга кирәк 4. Зур агачлар янында булырга ярамый, шулай ук алар янында автотранспорт белән тукталырга ярамый – җил өзеп алган ботаклар зур куркыныч тудырырга мөмкин. 5. Көчле җил вакытында электр тапшыру линиясе астында тору һәм өзелгән электр үткәргечләренә якын килү куркыныч. 6. Югары катларның тәрәзәләреннән төшкән ватылган пыялалар, шулай ук җил өзеп алган түбә һәм лепка декоры элементлары куркыныч тудырырга мөмкин. Мондый куркыныч төзелә торган яки ремонтлана торган биналар янында барлыкка килә. 7. Йортларның барлык тәрәзәләрен тыгыз итеп ябарга, балконнардан һәм лоджияләрдән култык астына төшәргә мөмкин булган предметларны алырга кирәк. 8. Торак яки эш бүлмәсендәге тәрәзәләрдән мөмкин кадәр ераграк торырга кирәк. Каршындагы: Әгәр дә Сез, велосипедта яки мотоциклда булсагыз, хәрәкәтегезне туктатыгыз һәм яшенне үзегезнең транспорт чарасыннан якынча 30 метр ераклыкта күчерегез. Сәфәрне автомобильдә дәвам итәргә кирәкми, чөнки электроника эшендә хокук бозулар да кире кагылмый. Туктарга, машинаның тәрәзәләрен ябарга һәм бәхетсезлек көтәргә кирәк. Яшенле яңгыр вакытында сез ачык урында булсагыз, мөмкин булганча түбәнлектә җиргә (комлы яки ташлы грунтка) ятарга киңәш ителә. Сезнең янда елга, күл яки буа булмавы мөһим, чөнки су – яхшы үткәргеч, ә яшен сугуы сулыктан 100 метр радиуста тарала. Машина йөртүчеләргә юлда бик игътибарлы булырга кирәк. Җәяүлеләргә автотрассалар аша үткәндә һәм аларга якын булганда саклык күрсәтергә киңәш ителә. Мөмкин булса, ерак араларга поездлардан баш тартыгыз. Ачылып китү:   Әгәр сез табигатьтә томан куерганын күрсәгез, урманда яки сулыкларда ориентацияне югалтмас өчен чаралар күрергә кирәк.Томан юл хәрәкәтендә катнашучыларның барысына да куркыныч тудыра. Томан эчендә автомобильдә хәрәкәт иткәндә артык үзгәртеп корулардан, узып китүләрдән, алдан җибәрүләрдән баш тартырга кирәк.Күпчелек юл-транспорт һәлакәтләре томан шартларында алда хәрәкәт итүче транспорт чарасы белән була. Томанның ераклыкны урлавын исәпкә алу мөһим - гадәти дистанцияне арттыру,тизлекне киметү максатка ярашлы.  Кискен тормозлаулардан сакланырга кирәк: туктарга кирәк булганда тизлекне салмак кына киметергә кирәк. Тормоз педаленә берничә тапкыр басарга кирәк, шуның белән сезнең позада хәрәкәт итүче автомобиль йөртүчеләрен кисәтә торган сигнал бирергә кирәк. Томан эчендә хәрәкәт иткәндә машина йөртүчеләрнең аруы арта, сагаю артык булмаячак. Мөмкин булса, ерак араларга поездлардан баш тартыгыз. Күз күреме начар булган шартларда автомобильдә хәрәкәт иткәндә артык үзгәртеп корулардан, узып китүләрдән, узып китүләрдән баш тартырга кирәк. Ашыгыч тормозлаулардан сакланырга кирәк: туктарга кирәк булганда тизлекне салмак кына киметергә кирәк. Тормоз педаленә берничә тапкыр басарга кирәк, шуның белән сезнең позада хәрәкәт итүче автомобиль йөртүчеләрен кисәтә торган сигнал бирергә кирәк. Мөмкин булганча сәфәрләрдән качыгыз, табигатьтә озак сәфәрләрдән баш тартыгыз. Машина йөртү: 1. Әлеге шартларда автомобильдә хәрәкәт иткәндә артык үзгәртеп корулардан, узып китүләрдән, узып китүләрдән баш тартырга 2. Автомобильнең техник торышына, бигрәк тә тормоз системасына, шиннарның торышына игътибар итәргә; 3. Тышкы тормозлаулардан качарга, туктарга кирәк булганда тизлекне салмак кына киметергә кирәк; 4. Тормоз педаленә берничә тапкыр басарга кирәк, шуның белән сезнең позада хәрәкәт итүче автомобиль йөртүчеләрен кисәтә торган сигнал бирергә кирәк.; 5. Оптика эш халәтендә булырга тиеш; 6. Хәрәкәт күп булган урыннарда, мәктәп янында, юл чатларында һәм күперләрдә, шулай ук борылышларда һәм төшүләрдә куркынычсызлык тәэмин итә торган тизлек белән хәрәкәт итә. Җәяү йөрү өчен тәкъдим ителә: 1. Урамнар һәм юллар аша чыкканда бик игътибарлы булу; 2. Урамны билгеләнгән җәяүлеләр кичүе урынында гына кисеп чыгарга, күз күреме җитмәү һәм шома юл өслеге аркасында машина йөртүчегә транспорт чарасын туктату өчен күбрәк вакыт кирәклеген истә тотарга. 3. Машина йөрү өлешен кичү өчен, мөмкин булганча, җир өсте яки җир асты җәяүлеләр кичүләреннән генә файдаланырга; 4. Хәрәкәт итүче транспорт алдыннан трассаны кичмәскә; 5. Транспорт агымына каршы гына хәрәкәт итәргә; 6. Югары күрүчәнлектәге жилет кулланырга яки киемгә яктылыкны кире кайтара торган элементлар беркетергә.   Теләсә нинди бәла – каза очрагында сез һәрвакыт ашыгыч хезмәтләрне чакыруның бердәм номерына - «112»гә мөрәҗәгать итә аласыз. Шалтыратулар тәүлек буе шәһәр һәм кәрәзле телефоннардан бушлай кабул ителә.

ТАШУ ВАКЫТЫНДА ҮЗ-ҮЗЕҢНЕ ТОТУНЫҢ ТӨП КАГЫЙДӘЛӘРЕ ТУРЫНДА ХАЛЫККА БЕЛЕШМӘЛЕК Хәвефле гидрологик күренешләргә аерым торак пунктлар һәм хуҗалык объектлары өчен аеруча хәвефле су биеклекләреннән артып китә торган сулыкларда һәм су агымнарында югары су биеклеге белән бәйле күренешләр керә. Су басу - территорияне табигый бәла - каза булган су басу –  Су басу ташу яки су басу вакытында су күтәрелү, тоткарлану, яну вакытында, елга тамагына куылу нәтиҗәсендә, шулай ук гидротехник корылмаларны шартлату нәтиҗәсендә килеп чыгарга мөмкин. Су басу зур матди зыян китерә, халык, авыл хуҗалыгы хайваннары һәлак була һәм имгәнә, әйләнә-тирә мохиткә зыян китерә. Су басу-елганың су режимы фазасы, ел саен шушы климат шартларында бер үк сезонда кабатлана, суның иң күп сулылыгы, су биеклегенең озак һәм озак күтәрелүе белән характерлана, һәм кар эрү яисә кар белән бозлыкларның бергә эрүе аркасында килеп чыга. Боз тоткарлыгы-бозлавык вакытында елга үзәнендә бозлар туплану, бу су кисеменең кысылуына һәм шуның белән бәйле рәвештә су өсте күтәрелүенә китерә. Су басу зонасы-су агымы Үзәннең үткәрү сәләтеннән артып китү нәтиҗәсендә су белән капланган территория.     СУ БАСУ КУРКЫНЫЧЫ БУЛГАНДА: - иң кыйммәтле милекне биналарның өске катларына, чормаларга һәм түбәләргә күчерегез; - документлар, акчалар, кыйммәтле әйберләр, җылы әйберләр, урын-җир кирәк-яраклары, эчәргә яраклы су һәм туклану продуктлары запасы өч көнгә әзерләгез (гомуми авырлыгы 50 килограммнан артмаска тиеш); - радионы игътибар белән тыңлагыз, төнлә радиоточкаларны сүндермәгез; - әгәр Сез гомуми эвакуациягә мохтаҗ булсагыз, яшәү урыны буенча җыю эвакуация пунктында теркәлегез; - өйдән чыгып китәр алдыннан электр белән тәэмин итүне, газны сүндерегез, тәрәзәләрне һәм ишекләрне нык ябыгыз.   Алдан эвакуация башлануы турында радио һәм телевидениедән хәбәр алганда, әзер документларны һәм кыйммәтле әйберләрне җыеп, күрсәтелгән вакытта җыю эвакуация пунктына килерсез.     ЙОРТНЫ КИНӘТ СУ БАСКАН ОЧРАКТА: - Су буйлап эвакуациягә әзерләнегез, кирәкле әйберләрне, документларны җыегыз;  кичекмәстән электр белән тәэмин итүне сүндерегез, бөкеләрегезне борыгыз яки электр щитындагы рубильникны борыгыз; - биналарның өске катларына, түбәләренә һәм чормаларга менегез; - көндез Якты тукымадан әләм яки төнлә кабызылган фонарь элегез.   ТЕЛӘСӘ НИНДИ ШАРТЛАРДА ДА ТЫНЫЧ ҺӘМ ҮЗ-ҮЗЕГЕЗНЕ ТОТА БЕЛЕГЕЗ-СЕЗГӘ ҺИЧШИКСЕЗ ЯРДӘМГӘ КИЛӘЧӘКЛӘР!   СУ БУЙЛАП ЭВАКУАЦИЯЛӘҮНЕҢ ТӨП КАГЫЙДӘЛӘРЕ: - Су буйлап мөстәкыйль рәвештә хәл начараю куркынычы булганда яисә су басмый торган территориядә урын турыдан-туры күренеп торган очракта гына эвакуацияләнергә мөмкин; -яз көне суыту куркынычы булганга, җәяүләп (кичкә) эвакуацияләнү тыела; - Су буйлап эвакуацияләгәндә кул астындагы чаралардан (кабартылган предметлар, автомобиль камералары, такталар, бүрәнәләр, мичкәләр һ. б.) максималь файдаланыгыз.; - табель (үзйөрешле) йөзү чараларын кулланганда көймәгә (катерга) берәм-берәм керегез, хәрәкәт иткәндә урыныгызны алмаштырмагыз һәм бортка утырмагыз.   Игътибар! Әгәр мөмкинлек бар икән, ташу вакытында су басу зонасыннан читтә яшәүче туганнарга, дусларга яки танышларга күченергә кирәк. Мондый мөмкинлек булмаса, эвакуацияне оештыру өчен җыю эвакуация пунктында теркәлегез.   ЯЗГЫ ТАШУДАН СОҢ НИЧЕК ЭШЛӘРГӘ: Су басу тәмамлангач, сез үз йортыгызга кайтасыз, аның җимерелү куркынычы юкмы икәнен ачыклагыз, шулай ук бинаны җилләтегез (җыелган газларны бетерү өчен). Электрны шунда ук кабызырга ярамый: үткәргечләрнең һәм башка коммуникацияләрнең төзеклеген тикшерегез. Язгы ташу сулары китергән бөтен нәрсәне (пычрак, чүп – чар һ.б.) мөмкин кадәр тизрәк җыештырырга, ә ишегалларын һәм биналарны чистартырга кирәк. Бу авырулар эпидемиясе таралуга комачаулаячак. Коелар тулысынча чистартылганчы су эчәргә ярамый!   Гадәттән тыш хәл вакытында шалтыратыгыз коткару хезмәтенә телефоннар буенча » 01 «яки» 112 " (кәрәзле телефоннардан).

«Алдынгыларның походлары-сәяхәткә караганда күбрәк»

Территориядә гадәттән тыш хәлләр килеп чыгуның оператив көндәлек фаразы Кайбыч МР 2026 елның 13 апреленә   1. Метеорологик фараз һәм гадәттән тыш хәлләр (һәлакәтләр)барлыкка килү куркынычлары Уңайсыз метеорологик күренешләр Консультация-кисәтү метеорологик күренешләрнең интенсивлыгы турында 2026 елның 12 апрелендә 18 сәгатьтән 13 апрелендә 18 сәгатькә кадәр    2026 елның 13 апрелендә төнлә һәм иртән Татарстан Республикасы территориясендә урыны белән 15-18 м/с көчле җил көтелә; яшенле яңгыр явуы ихтимал. Татарстан Республикасы территориясендә гадәттән тыш хәл килеп чыгу (һәлакәтләр) куркынычы Гадәттән тыш хәлләрнең (вакыйгаларның)техноген чыганаклары Техноген янгыннар, көнкүреш газы шартлау, кешеләрнең ис газы белән агулану куркынычы ТКХ объектларында куркынычлар (аварияләр), электр, су һәм газ белән тәэмин итүне сүндерү Гадәттән тыш хәлнең табигый чыганаклары (хәл) Торак пунктлар территорияләрен һәм транспорт инфраструктурасы объектларын су басуга бәйле гадәттән тыш хәлләр (хәлләр) килеп чыгу куркынычы Кешеләрнең сулыклардагы боз астына төшеп китүе, сулыкларда бозлар өзелү белән бәйле гадәттән тыш хәлләр (хәлләр) килеп чыгу куркынычы Электр белән тәэмин итү системаларында авария куркынычы электр линияләре һәм элемтә линияләре зарарлану (өзелү), аз ныгытылган, киң форматлы конструкцияләр һәм манара краннары ишелү, агачлар аву белән бәйле Авиация транспортындагы һәлакәтләр һәм аэропортлар эшендә хокук бозулар белән бәйле куркынычлар Республика автомобиль юлларында юл-транспорт һәлакәтләренә бәйле гадәттән тыш хәлләр (хәлләр) килеп чыгу куркынычы, транспортта авария хәлләре Белешмә: куркынычлык дәрәҗәсе күрсәткечләре   - куркынычлыкның югары дәрәҗәсе; - куркынычлыкның уртача дәрәҗәсе; - куркыныч дәрәҗәсе югары; - куркыныч дәрәҗәсе түбән.